కాళేశ్వరం, మేడిగడ్డ: వాస్తవాల ఆధారంగా ఒక సమగ్ర పరిశీలన

అధికారిక ఆడిట్‌లు, విచారణ నివేదికలు, కోర్టు ఉత్తర్వులు, ప్రముఖ వార్తా కథనాల ఆధారంగా తెలిసిన విషయాలను ఈ వ్యాసం వివరిస్తుంది. ఈ పథకాన్ని నడిపిన రెండు ప్రభుత్వాలు, అంటే డిసెంబర్ 2023 వరకు భారత రాష్ట్ర సమితి (బీఆర్ఎస్) ప్రభుత్వం, ఆ తర్వాత కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం విభేదించిన చోట, రెండు వాదనలనూ వారికే ఆపాదిస్తూ ఇచ్చాం. telangana.ai ఏ పక్షం వహించదు.

తెలంగాణకు నీరు ఎందుకు కావాలి

ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఉద్యమానికి నీరే కేంద్రం. కె. చంద్రశేఖర్ రావు (కేసీఆర్) 2001లో దాన్ని ప్రారంభించినప్పుడు నినాదం నీళ్లు, నిధులు, నియామకాలు.⁸ తెలంగాణ వ్యవసాయ భూమి దక్కన్ పీఠభూమిపై, దాని గుండా ప్రవహించే గోదావరి, కృష్ణా నదుల కంటే చాలా ఎత్తులో ఉంది; అందుకే గురుత్వాకర్షణ కాలువలు దానిలో కొంత భాగానికే చేరతాయి. రాష్ట్రం ఏర్పడక ముందు ఈ ప్రాంతంలో ప్రధాన గోదావరి పథకం 1963లో మొదలైన శ్రీరామ్ సాగర్ ప్రాజెక్టు.

2010ల నాటికి ఇప్పటికే ఉన్న గోదావరి ప్రాజెక్టులు (శ్రీరామ్ సాగర్ మొదటి, రెండో దశలు, నిజాం సాగర్, సింగూరు, శ్రీరామ్ సాగర్ వరద కాలువ) సుమారు 18.83 లక్షల ఎకరాలకు నీరు అందించాల్సి ఉన్నా నీటి కొరతతో ఉన్నాయి. కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు నివేదిక వాటిలో 25 శాతం కొరత ఉంటుందని భావించి, దాన్ని తీర్చాలని ప్రణాళిక వేసింది.¹ 2023లో ఆడిటర్లకు ఇచ్చిన సమాధానంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అసలు పథకం “కరవు పీడిత ప్రాంతాలకు” “శాశ్వత సాగునీటి సౌకర్యం” కోసమని పేర్కొంది.¹

మంథని వద్ద గోదావరి, కాళేశ్వరం బ్యారేజీల మధ్య భాగంలో. ఫోటో: పి. మధుసూదన్, CC0.

ప్రాణహిత-చేవెళ్ల నుంచి కాళేశ్వరం వరకు (2007 నుంచి 2016)

మొదటి ప్రణాళిక. 2007 మేలో అప్పటి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ ప్రాణహిత-చేవెళ్ల సుజల స్రవంతి ప్రాజెక్టును రూపొందించింది.

	మే 2007	డిసెంబర్ 2008 సవరణ
ఎత్తిపోసే నీరు	ప్రాణహిత నుంచి 160 టీఎంసీలు	180 టీఎంసీలు (గోదావరి నుంచి మరో 20 టీఎంసీలు)
సాగు	12.21 లక్షల ఎకరాలు	ఏడు జిల్లాల్లో 16.40 లక్షల ఎకరాలు
ఖర్చు	₹17,875 కోట్లు	₹38,500 కోట్లు
హెడ్‌వర్క్స్		తుమ్మిడిహట్టి వద్ద 152 మీటర్ల పూర్తి జలాశయ మట్టంతో బ్యారేజీ

పనులను 28 ప్యాకేజీలుగా విభజించి 2008, 2009లో అప్పగించారు. 2016 మార్చి నాటికి ₹11,642.85 కోట్లు ఖర్చయినా “ఏ భాగమూ పూర్తి కాలేదు” అని కాగ్ గుర్తించింది.¹

తుమ్మిడిహట్టి వద్ద రెండు సమస్యలు.

• నీరు. ప్రాజెక్టు నివేదిక ఆ ప్రదేశంలో 236.53 టీఎంసీలు లభిస్తాయని చెప్పిన 2009 నాటి కేంద్ర జల సంఘం లేఖపై ఆధారపడింది. 2013 జనవరిలో ఆ లేఖను “తాము జారీ చేయలేదు” అని CWC చెప్పింది. 2015 మార్చిలో తుమ్మిడిహట్టి వద్ద 165.38 టీఎంసీలు లభిస్తాయని, అందులో ఎగువ రాష్ట్రాల వాటా నుంచి వచ్చే 63 టీఎంసీల “అంచనా మిగులు” “భవిష్యత్తులో లభించకపోవచ్చు” అని పేర్కొంది.¹
• మహారాష్ట్ర. తన వైపు ముంపుపై పొరుగు రాష్ట్రం అభ్యంతరం చెప్పి, 2015 మేలో బ్యారేజీ ఎత్తును 148 మీటర్లకు తగ్గించాలని కోరింది. దీనివల్ల ప్రత్యక్ష నిల్వ 4 టీఎంసీల నుంచి 1 టీఎంసీకి తగ్గుతుందని, 160 టీఎంసీలు తీసుకోవడానికి అది సరిపోదని ప్రాజెక్టు నివేదిక చెప్పింది.¹

పునఃరూపకల్పన. 2016 జూన్‌లో కొత్త తెలంగాణ ప్రభుత్వం పథకాన్ని “పునఃరూపకల్పన” చేయాలని నిర్ణయించింది. “మూలం వద్ద నీటి లభ్యత తక్కువగా ఉండటం, జలాశయాల నిల్వ సామర్థ్యం సరిపోకపోవడం” కారణాలుగా పేర్కొంది.¹

• హెడ్‌వర్క్స్‌ను కాళేశ్వరం గ్రామానికి సుమారు 20 కి.మీ. దిగువన, ప్రాణహిత గోదావరిలో కలిసే చోటికి కింద ఉన్న మేడిగడ్డకు మార్చారు. అక్కడ 75 శాతం విశ్వసనీయతతో 284.3 టీఎంసీలు లభిస్తాయని CWC అంచనా వేసింది.¹
• మొదటి లింకు తుమ్మిడిహట్టి వద్ద చిన్న, వేరే ప్రాణహిత ప్రాజెక్టుగా మారింది. మిగతాది కాళేశ్వరం ప్రాజెక్టు అయింది.¹
• 2016 ఆగస్టు 23న తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రులు 100 మీటర్ల మేడిగడ్డ బ్యారేజీ, 148 మీటర్ల తుమ్మిడిహట్టి బ్యారేజీలపై ఒప్పందం చేసుకున్నారు.⁹

పునఃరూపకల్పనపై మొదటి నుంచీ వివాదం ఉంది, ఇప్పటికీ ఉంది.

• అప్పట్లో:
  • తెలంగాణ జేఏసీ చేయించిన ఒక అధ్యయనం 148 మీటర్ల బ్యారేజీతో తుమ్మిడిహట్టి వద్ద “తగినంత నీరు” ఉందని, అదే నీటికి మేడిగడ్డ ఏటా సుమారు ₹1,253 కోట్ల అదనపు విద్యుత్ ఖర్చు తెస్తుందని వాదించింది.¹⁰
  • మహారాష్ట్రలో ఉద్యమకారులు ఈ ఒప్పందాన్ని “చారిత్రక అన్యాయం” అన్నారు.⁹
• కాగ్ (2024):
  • మూలాన్ని మార్చడం వల్ల 195 టీఎంసీలను నికరంగా మరో 48 మీటర్లు ఎత్తిపోయాల్సి వచ్చింది.
  • దీనివల్ల ₹21,897 కోట్ల అదనపు మూలధన వ్యయం వచ్చింది.
  • ₹767.78 కోట్ల విలువైన పనులు వదిలేయాల్సి వచ్చింది.
  • తుమ్మిడిహట్టి వద్ద 148 మీటర్ల బ్యారేజీ ఎంత నీరు ఇవ్వగలదో శాఖ అంచనా వేసినట్టు “ఎలాంటి ఆధారమూ కనిపించలేదు” అని ఆడిటర్లు చెప్పారు.¹
• జస్టిస్ పి.సి. ఘోష్ కమిషన్ (2025) నీటి కొరత కారణం “నిజాయితీతో కూడినది కాదు” అని తేల్చింది. 2015 జనవరిలో ఏర్పాటైన విశ్రాంత ఇంజనీర్ల కమిటీ మేడిగడ్డ వద్దని, వేమనపల్లిని సూచించిందని పేర్కొంది.¹¹
• బీఆర్ఎస్ వాదన:
  • అప్పటి సాగునీటి మంత్రి హరీశ్ రావు ఆ కమిటీ మేడిగడ్డ నుంచి నేరుగా మధ్య మానేరుకు ఎత్తిపోయడాన్ని మాత్రమే వ్యతిరేకించిందని చెబుతారు. 148 మీటర్ల వద్ద తుమ్మిడిహట్టిలో 44 టీఎంసీలే ఉన్నాయని, మేడిగడ్డ వద్ద సుమారు 282 టీఎంసీలు ఉన్నాయని CWC ధృవీకరించిందని ఆయన అంటారు.¹²
  • ప్రదేశం మార్పు “రాజకీయ నిర్ణయం కాదు”, సాంకేతిక నిర్ణయమని కేసీఆర్ కమిషన్‌కు చెప్పారు.¹³

పథకం ఎలా పనిచేస్తుంది

ఈ పథకం తెలంగాణలో గోదావరి అత్యంత దిగువ భాగం నుంచి పీఠభూమిపై ఉన్న జలాశయాలకు దశలవారీగా నీటిని ఎత్తిపోస్తుంది. ఏడు లింకులు, 56 ప్యాకేజీలుగా విభజించారు: మూడు బ్యారేజీలు, 14 కొత్త జలాశయాలు, 31 లిఫ్టులు, సుమారు 1,832 కి.మీ. కాలువలు, సొరంగాలు, పైప్‌లైన్లు (కాగ్ లెక్క ప్రకారం 1,629 కి.మీ. కాలువలు, 203 కి.మీ. సొరంగాలు).¹

నీరు. పథకం ఏటా 240 టీఎంసీలు తీసుకోవాల్సి ఉంది:

మూలం	ఏటా టీఎంసీలు
మేడిగడ్డ	195
ఎల్లంపల్లి	20
భూగర్భ జలాలు	25

ఆ నీటిని ఇలా వాడాల్సి ఉంది:

వినియోగం	ఏటా టీఎంసీలు
సాగు	169
హైదరాబాద్ తాగునీరు	30
పరిశ్రమలు	16
మార్గంలోని గ్రామాలు	10
ఆవిరి నష్టం	12

పాత ప్రాజెక్టులకు అదనంగా, 18,25,700 ఎకరాలకు కొత్త సాగు ప్రణాళిక.¹

విద్యుత్. అంత నీటిని పైకి ఎత్తడానికి భారీగా విద్యుత్ కావాలి. ప్రాజెక్టు నివేదిక 4,627 మెగావాట్లు వాడే 20 లిఫ్టులను ప్రణాళిక చేసింది. తర్వాతి చేర్పులతో స్థాపిత సామర్థ్యం 8,459 మెగావాట్లకు పెరిగింది.¹ 2019లో గాయత్రి పంప్ హౌస్ ప్రారంభమైనప్పుడు దాన్ని ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద పంపింగ్ కేంద్రాల్లో ఒకటిగా అభివర్ణించారు; అది నిర్మాణ సంస్థ, ప్రభుత్వం చెప్పిన మాట; స్వతంత్ర ర్యాంకింగ్ ఏదీ telangana.aiకి దొరకలేదు.¹⁴

రోజుకు మూడో టీఎంసీ. పంపులను మొదట రోజుకు 2 టీఎంసీలకు నిర్మించారు. 2019 నుంచి ప్రభుత్వం రోజుకు మూడో టీఎంసీ కోసం ₹28,151 కోట్లతో పనులు చేర్చింది. కాగ్ దాన్ని “అనవసరం” అంది. చిన్న వరద కాలంలోనే పూర్తి 195 టీఎంసీలు ఎత్తడానికి అది అవసరమని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చెప్పింది.¹

మేడిగడ్డ (లక్ష్మి) పంప్ హౌస్ డెలివరీ పైపులు, ఆగస్టు 2019. ఫోటో: బుర్ర మనోహర్ గౌడ్, CC BY-SA 4.0.

కాళేశ్వరం పథకం కాలువ. కాంట్రాక్టర్ MEIL వీడియో నుంచి, CC BY 3.0.

నిర్మాణం: అనుమతులు, కాంట్రాక్టులు, ప్రారంభోత్సవం

• 2016 ఆగస్టు 26: మేడిగడ్డ బ్యారేజీ కాంట్రాక్టుపై సంతకాలు జరిగాయి; రెండేళ్ల లోపాల బాధ్యత, ఐదేళ్ల నిర్వహణ, మరమ్మతుల షరతులతో.¹⁵
• 2016 ఆగస్టు: పథకానికి రుణాలు సేకరించడానికి కాళేశ్వరం ఇరిగేషన్ ప్రాజెక్ట్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (KIPCL) ఏర్పాటైంది.¹
• కాంట్రాక్టులు:
  • మూడు బ్యారేజీలను L&T PES-JV (మేడిగడ్డ), ఆఫ్కాన్స్ (అన్నారం), నవయుగ (సుందిళ్ల) నిర్మించాయి.¹⁶
  • చాలా పంప్ హౌస్‌లను MEIL నిర్మించింది.¹⁷
  • ప్రాజెక్టు నివేదిక ఆమోదం పొందక ముందే ₹25,049.99 కోట్ల విలువైన 17 పనులను అప్పగించారని కాగ్ గుర్తించింది.¹
• అనుమతులు:
  • 2017 అక్టోబర్‌లో జలసంబంధ అనుమతి వచ్చింది.¹
  • 2017 డిసెంబర్ 22న పర్యావరణ అనుమతి వచ్చింది.¹⁸
  • 2018 జూన్‌లో CWC సాంకేతిక సలహా కమిటీ ₹80,190.46 కోట్లకు పథకాన్ని ఆమోదించింది.¹⁹
• 2019 జూన్ 21: కేసీఆర్ మేడిగడ్డ వద్ద పథకాన్ని ప్రారంభించి, కన్నెపల్లి పంప్ హౌస్‌ను ఆన్ చేశారు. గవర్నర్ ఇ.ఎస్.ఎల్. నరసింహన్, మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్, ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి వై.ఎస్. జగన్మోహన్ రెడ్డి హాజరయ్యారు.²⁰
• పర్యావరణ కేసు:
  • 2017 అక్టోబర్‌లో జాతీయ హరిత ట్రైబ్యునల్ అనుమతులు వచ్చే వరకు నిర్మాణంపై కొద్ది కాలం స్టే ఇచ్చింది.²¹
  • 2020 అక్టోబర్ 20న తుది ఉత్తర్వులో “ముందస్తు పర్యావరణ అనుమతి అనే చట్టపరమైన అవసరాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ, తర్వాత అనుమతి ఇచ్చారు” అని పేర్కొని, 2008 నుంచి 2017 వరకు జరిగిన నష్టాన్ని అంచనా వేయడానికి నిపుణుల కమిటీని ఆదేశించింది.¹⁸

నిర్వాసితులు.

• మల్లన్న సాగర్, అతిపెద్ద జలాశయం, 14 గ్రామాలపై ప్రభావం చూపింది; వేములఘాట్ సహా ఎనిమిది పూర్తిగా మునిగిపోవాల్సి ఉంది.²²
• నిరసనలు: 2016 జూన్‌లో గ్రామస్తులు రిలే నిరాహార దీక్ష మొదలుపెట్టారు. 2016 జూలై 24న పల్లెపహాడ్ సమీపంలో నిరసనకారులపై పోలీసులు లాఠీచార్జ్ చేసి, హెచ్చరికగా గాల్లోకి కాల్పులు జరిపారు; సుమారు 25 మంది గాయపడ్డారు.²³
• కోర్టులు: ప్రభుత్వ భూ కొనుగోలు ఉత్తర్వుపై హైకోర్టు అనేకసార్లు తీర్పులు ఇచ్చింది.²²
• పునరావాసం: 2022 మార్చి నాటికి మల్లన్న సాగర్, కొండపోచమ్మ సాగర్, అనంతగిరి వల్ల నిర్వాసితులైన 8,947 కుటుంబాలను ₹1,238.60 కోట్లతో తరలించారు. ప్రభుత్వ సొంత డిజైన్ కార్యాలయం సూచించిన ప్రదేశ-నిర్దిష్ట భూకంప అధ్యయనం లేకుండానే మల్లన్న సాగర్‌ను నిర్మించారు; ఆ ప్రదేశం తక్కువ భూకంప జోన్‌లో ఉందని ప్రభుత్వం సమాధానం ఇచ్చింది.¹

శ్రీపాద ఎల్లంపల్లి జలాశయం, పథకం రెండో లింకు ఇక్కడ మొదలవుతుంది. ఫోటో: నవీన్ ముత్యాల, CC BY-SA 3.0.

ఎంత ఖర్చయింది, నిధులు ఎలా వచ్చాయి

ఏం లెక్కిస్తున్నారనే దాన్ని బట్టి (అసలు పథకమా, పునఃరూపకల్పన చేసినదా, వడ్డీతోనా లేకుండానా) అంకెలు మారుతాయి, అందుకే వాటి ఆధారంతో ఇచ్చాం.

అంచనా	మొత్తం	మూలం
ప్రాణహిత-చేవెళ్ల, 2008	₹38,500 కోట్లు	కాగ్1
కాళేశ్వరం, CWC ఆమోదం, జూన్ 2018	₹80,190.46 కోట్లు	కాగ్1
2022 మార్చి నాటికి ఇచ్చిన పరిపాలనా అనుమతులు	₹1,10,248.48 కోట్లు	కాగ్1
నిర్మాణ కాలపు వడ్డీతో కలిపి సంభావ్య తుది వ్యయం	₹1,47,427.41 కోట్లు	కాగ్1

2022 మార్చి నాటికి ఖర్చు ₹86,788.06 కోట్లకు చేరిందని కాగ్ గుర్తించింది.¹ కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం 2024 ఫిబ్రవరి సాగునీటి శ్వేతపత్రం దాన్ని ₹93,872 కోట్లుగా పేర్కొంది.²

బడ్జెట్ వెలుపల రుణాలు. చాలా డబ్బును బడ్జెట్ నుంచి కాకుండా, రాష్ట్ర హామీతో KIPCL రుణంగా తీసుకుంది.

• రుణాలు: 2022 మార్చి నాటికి KIPCL 7.8 నుంచి 10.9 శాతం వడ్డీతో ₹87,449.15 కోట్ల రుణాలు సేకరించింది.¹ 2023 డిసెంబర్ 1 నాటికి ₹74,590 కోట్లు బకాయి ఉన్నాయని, సగటు వడ్డీ రేటు 9.69 శాతమని రాష్ట్ర 2023 డిసెంబర్ ఆర్థిక శ్వేతపత్రం చూపుతోంది.²⁴
• ఆదాయం: KIPCLకు సొంత ఆదాయం లేదు: ఏటా వేల కోట్ల ఆదాయం వస్తుందని అంచనా వేయగా, 2023 సెప్టెంబర్ నాటికి ₹6.92 కోట్లే వచ్చాయని కాగ్ పేర్కొంది; అందువల్ల “రుణం, వడ్డీ తిరిగి చెల్లింపు భారం రాష్ట్ర బడ్జెట్‌పైనే పడే అవకాశం ఉంది”.¹
• రుణ చెల్లింపులు: 2022-23 నుంచి 14 ఏళ్లలో ₹1,41,544.59 కోట్ల తిరిగి చెల్లింపులు ఉంటాయని, అంటే ఏటా సగటున సుమారు ₹10,110 కోట్లని కాగ్ అంచనా వేసింది.¹
• ఇప్పటివరకు తిరిగి చెల్లించింది: 2025 సెప్టెంబర్‌లో శాసనసభలో ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి దాదాపు ₹30,000 కోట్ల వడ్డీ సహా ₹49,835 కోట్లు తిరిగి చెల్లించామని, ఇంకా సుమారు ₹60,000 కోట్లు బకాయి ఉన్నాయని చెప్పారు.²⁵
• ఉపశమనం: వడ్డీ రేట్లపై ఉపశమనాన్ని “ప్రాజెక్టు పూర్తయిన తర్వాతే పరిశీలించగలం” అని కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ చెప్పింది.²⁶

నిర్వహణ ఖర్చులు.

• విద్యుత్: ఎత్తిపోతల పథకాలు యూనిట్‌కు ₹6.40 చెల్లిస్తుండగా, ప్రాజెక్టు నివేదిక ₹3గా భావించిందని కాగ్ గుర్తించింది. పూర్తిగా వాడితే పథకానికి ఏటా సుమారు ₹10,375 కోట్ల విద్యుత్, ₹273 కోట్ల నిర్వహణ ఖర్చు అవుతుంది, అంటే ఎకరాకు సుమారు ₹46,364.¹
• ప్రయోజన-వ్యయ నిష్పత్తి:
  • CWC ఆమోదం 1.51గా అంచనా వేసింది.
  • అప్పట్లో ఆమోదించిన వ్యయం ఆధారంగా కాగ్ దాన్ని 0.75గా, సంభావ్య తుది వ్యయంతో 0.52గా తిరిగి లెక్కించింది: “పథకంపై ఖర్చు చేసిన ప్రతి రూపాయి 52 పైసలు మాత్రమే ఇస్తుంది”.¹
  • తమ సవరించిన నిష్పత్తి 1.731 అని బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం సమాధానం ఇచ్చింది.
  • తన సొంత సర్దుబాట్లతోనూ అది 0.813 వస్తుందని కాగ్ చెప్పింది.¹

ఏం అందించింది: వాదనలు, ప్రతివాదనలు

ఈ కథలో అత్యంత వివాదాస్పద భాగం ఇదే. రెండు పక్షాలు ఒక అంకెపై స్థూలంగా అంగీకరిస్తాయి, మిగతా వాటిపై విభేదిస్తాయి.

కొత్త సాగు.

• కాగ్: 2022 మార్చి నాటికి 18.26 లక్షల ఎకరాల లక్ష్యానికి గాను 40,888 ఎకరాల కొత్త సాగు విస్తీర్ణం ఏర్పడింది. నివేదికలోని ఒక అధ్యాయంలో 40,288 అని కూడా ఉంది.¹
• కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం: 2024 ఫిబ్రవరి శ్వేతపత్రం కొత్త ఆయకట్టు 98,590 ఎకరాలని పేర్కొంది.²
• బీఆర్ఎస్: సాగునీటి శాఖ నివేదికలను ఉటంకిస్తూ హరీశ్ రావు కొత్త కాలువ ఆయకట్టు 98,570 ఎకరాలని చెప్పారు, శ్వేతపత్రానికి దగ్గరగా. దానికి ఆయన ఇవి కలుపుతారు:
  • 2,143 చెరువుల ద్వారా 1.67 లక్షల ఎకరాలకు నీరు;
  • చెరువులు, చెక్ డ్యాముల ద్వారా మరింత విస్తీర్ణం;
  • పాత ప్రాజెక్టుల కింద 17.08 లక్షల ఎకరాల “స్థిరీకరణ”;
  • మొత్తంగా “20.33 లక్షల ఎకరాలకు” సాగునీరు.³
• స్థిరీకరణ వాదనపై కాగ్: పథకం ప్రధాన లక్ష్యం కొత్త సాగు కాబట్టి చెరువులు, చెక్ డ్యాముల నింపడాన్ని లెక్కించడాన్ని కాగ్ అంగీకరించలేదు.¹

ఎత్తిపోసిన నీరు. అధికారిక సంవత్సరవారీ గణాంకాలు ప్రచురించలేదు.

• ప్రస్తుత సాగునీటి మంత్రి ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి, మేడిగడ్డ వద్ద:

  సంవత్సరం	ఎత్తిపోసిన టీఎంసీలు
  2019-20	61
  2020-21	31.82
  2021-22	33
  2022-23	25.97
  2023-24	8.93

  మొత్తం 162 టీఎంసీలని, అందులో సుమారు 63 టీఎంసీలు వరదల్లో సముద్రంలోకి పోయాయని ఆయన చెప్పారు.²⁷

• హరీశ్ రావు, 2022-23 వరకు, మేడిగడ్డ వద్ద 162.41 టీఎంసీలు, శ్రేణిలో పైనున్న పంప్ హౌస్‌ల వద్ద ఇంకా ఎక్కువ మొత్తాలు ఉటంకిస్తారు. అవి వరుస దశల్లో లెక్కలు, కొత్త నీరు కాదు.²⁷

• రూపకల్పన: మేడిగడ్డ వద్ద ఏటా 195 టీఎంసీలు.¹

పంటలు, భూగర్భ జలాలు.

• తెలంగాణలో వరి ఉత్పత్తి భారీగా పెరిగింది. ఎందుకనే దానిపై విమర్శకులు, మద్దతుదారులు విభేదిస్తారు.
• బీఆర్ఎస్ ఈ పథకానికి, మిషన్ కాకతీయ (చెరువుల పునరుద్ధరణ కార్యక్రమం)కు, అవి పెంచిన భూగర్భ జలాలకు ఘనత ఇస్తుంది.²⁸
• రేవంత్ రెడ్డి “మంచి వర్షాలు”, బోర్ల విస్తరణకు ఘనత ఇస్తారు; బ్యారేజీలు పనిచేయడం ఆగిపోయిన తర్వాత కూడా ఉత్పత్తి ఎక్కువగానే ఉందని గుర్తు చేస్తారు.²⁹
• స్వతంత్ర విశ్లేషకులు మంచి వర్షాల సంవత్సరాల్లో 2014-15, 2020-21 మధ్య నికర సాగు విస్తీర్ణం దాదాపు రెట్టింపైందని, పథకం నీటిని పొలాలకు తీసుకెళ్లే కాలువ వ్యవస్థ అసంపూర్తిగా ఉందని గుర్తు చేస్తారు.³⁰ ఆ కాలంలో తెలంగాణ నికర సాగు విస్తీర్ణం 17.26 లక్షల హెక్టార్ల నుంచి 33.64 లక్షల హెక్టార్లకు పెరిగింది.
• వర్షం, చెరువులు, బోర్ల ప్రభావం నుంచి పథకం ప్రభావాన్ని వేరు చేసి చూపిన సమీక్షిత అధ్యయనం ఏదీ telangana.aiకి దొరకలేదు.

కొండపోచమ్మ సాగర్, ప్రధాన శ్రేణిలో ఎత్తైన స్థానం. ఫోటో: కుల్లటన్ కిన్, CC0.

2023 అక్టోబర్ 21: మేడిగడ్డ బ్యారేజీ

ఏం జరిగింది.

• సాయంత్రం 6:20: బ్యారేజీ వద్ద ఒక ఇంజనీర్ “పెద్ద శబ్దం” విన్నారు. బ్లాక్ 7లో పియర్లు దెబ్బతిన్నాయని, పియర్ 20పై స్లాబులు, పారాపెట్ గోడ “కదిలి కుంగిపోయాయని” గుర్తించారు.³¹ బ్యారేజీ పొడవు సుమారు 1.6 కి.మీ.; దెబ్బతిన్న భాగం మహారాష్ట్ర వైపు ఉంది. దానిపై గడ్చిరోలికి వెళ్లే వంతెన కుంగడంతో మూసేశారు.³¹
• ఖాళీ చేయడం: పియర్లను పరిశీలించడానికి అధికారులు గేట్లు తెరిచి సుమారు 10.7 టీఎంసీలు విడుదల చేశారు. ఒక పియర్ “బహుశా ఒక అడుగుకు పైగా” కుంగిందని ఇంజనీర్-ఇన్-చీఫ్ చెప్పారు; అంతకు ముందు పక్షం రోజుల భారీ ప్రవాహాలను కారణంగా పేర్కొన్నారు.³²
• పోలీసు కేసు: ప్రజా ఆస్తులకు నష్టం చట్టం కింద గుర్తుతెలియని వ్యక్తులపై పోలీసులు కేసు నమోదు చేశారు.³¹
• ఎన్ని పియర్లు: పోలీసు ఫిర్యాదు 19 నుంచి 21 పియర్లను పేర్కొంటుంది. డ్యామ్ భద్రతా సంస్థ నివేదిక 16 నుంచి 21 వరకు ఆరు పియర్లు దెబ్బతిన్నాయని లెక్కిస్తుంది.³³

మిగతా రెండు బ్యారేజీలు. అన్నారం బ్యారేజీ దిగువన నీటి ఊటలు, “బాయిలింగ్” (పునాదుల కింది నుంచి ఇసుక పైకి రావడం) కనిపించాయి; NDSA దాన్ని “వైఫల్యానికి ముందస్తు సంకేతం” అంది. సుందిళ్ల వద్ద కూడా పునాదుల కింది నుంచి లీకేజీలు కనిపించాయి.³³

విచారణలు

జాతీయ డ్యామ్ భద్రతా సంస్థ, నవంబర్ 2023. డ్యామ్ భద్రతా చట్టం 2021 కింద జాతీయ నియంత్రణ సంస్థ అయిన NDSA బృందం ఇలా గుర్తించింది:

• ప్రధాన కారణం “బ్యారేజీ రాఫ్ట్ కుంగడం”;
• “ప్రణాళిక, రూపకల్పన, నాణ్యత నియంత్రణ, నిర్వహణ”లో లోపాలు ఉన్నాయి;
• “బ్యారేజీని తేలే నిర్మాణంగా రూపొందించారు, కానీ దృఢ నిర్మాణంగా కట్టారు”;
• “పూర్తిగా పునరుద్ధరించే వరకు ప్రస్తుత స్థితిలో బ్యారేజీ నిరుపయోగం”.

జలాశయాన్ని నింపవద్దని, అన్నారం, సుందిళ్లను అత్యవసరంగా పరిశీలించాలని అది సూచించింది.³³ అప్పటికి ఇంకా అధికారంలో ఉన్న బీఆర్ఎస్ ప్రభుత్వం ఆ లేఖను “ఆధారం లేనిది లేదా వాస్తవాలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోకుండా రాసింది” అంది.³⁴

నిపుణుల కమిటీ, NDSA తుది నివేదిక. 2024 మార్చిలో మూడు బ్యారేజీలను పరిశీలించడానికి CWC మాజీ ఛైర్మన్ జె. చంద్రశేఖర్ అయ్యర్ అధ్యక్షతన ఐదుగురు సభ్యుల నిపుణుల కమిటీని NDSA ఏర్పాటు చేసింది.³⁵ 2025 ఏప్రిల్ 24న సమర్పించిన తుది నివేదిక ఇలా గుర్తించింది:

• “విస్తృత, బలహీనపరిచే నష్టాలు”, బ్యారేజీలు “ఉపయోగించలేని” స్థితిలో ఉన్నాయి;
• మూడింటిలోనూ రూపకల్పన లోపాలు, నిర్మాణ లోపాలు;
• రాఫ్ట్ పునాదుల కింద ఇసుక పైపింగ్, ఖాళీలు;
• భూగర్భ పరిస్థితులను మార్చిన “అకాల గ్రౌటింగ్”;
• లోపభూయిష్ట నమూనా అధ్యయనాలు.

అది ఇవి సిఫార్సు చేసింది:

• మూడు బ్యారేజీలకు “సమగ్ర పునరుద్ధరణ రూపకల్పన”;
• మేడిగడ్డ బ్లాక్ 7ను సురక్షితంగా తొలగించడం లేదా స్థిరీకరించడం;
• కొత్తగా భూసాంకేతిక, జల, నిర్మాణ అధ్యయనాలు.

“ఎలాంటి పరిస్థితుల్లోనూ ప్రాజెక్టు రూపకల్పనలు, డేటా విషయంలో రాజీ పడకూడదు” అని అది చెప్పింది.⁴³⁶

విజిలెన్స్.

• మధ్యంతర నివేదిక (ఫిబ్రవరి 2024): రాష్ట్ర విజిలెన్స్ అండ్ ఎన్‌ఫోర్స్‌మెంట్ విభాగం “నష్టాల గురించి తెలియజేసినా తనిఖీ, నిర్వహణ చేయకపోవడం, నిర్లక్ష్యం” అని పేర్కొంది. 2019లో ఒక కాంక్రీట్ బ్లాక్ స్థానభ్రంశం చెందిందని, 2020 నుంచి 2023 మధ్య L&Tకి పంపిన నాలుగు నోటీసులతో మరమ్మతులు జరగలేదని, కాంట్రాక్టు లోపాల బాధ్యత కాలాన్ని ముందుగానే మొదలుపెట్టారని చెప్పింది. 2020 మే నుంచే నష్టం గురించి శాఖకు చెప్పామని L&T చెప్పింది.¹⁵
• సిఫార్సులు (జూన్ 2025): 17 మంది అధికారులు, L&T-PESపై క్రిమినల్ చర్యలు, 33 మంది ఇంజనీర్లకు శిక్షలను రాష్ట్ర విజిలెన్స్ కమిషన్ సిఫార్సు చేసింది.³⁷
• అరెస్టులు: వేరుగా, ఆదాయానికి మించిన ఆస్తుల కేసుల్లో 2025లో అవినీతి నిరోధక శాఖ ముగ్గురు మాజీ సీనియర్ సాగునీటి ఇంజనీర్లను అరెస్టు చేసింది.³⁸

కాగ్ ఆడిట్. కాగ్ ఆడిట్ 2022 మార్చి వరకు పథకాన్ని పరిశీలించింది, 2024 ఫిబ్రవరిలో సభ ముందుంచారు. పైన ఉన్న చాలా ఖర్చు గణాంకాలకు అదే మూలం.¹

జస్టిస్ పి.సి. ఘోష్ కమిషన్.

• ఏర్పాటు: మూడు బ్యారేజీల ప్రణాళిక, రూపకల్పన, నిర్మాణం, నిర్వహణపై సుప్రీంకోర్టు మాజీ న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలో ఏకసభ్య విచారణ కమిషన్‌ను 2024 మార్చిలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసింది.
• సాక్షులు: వందకు పైగా సాక్షులు వాంగ్మూలం ఇచ్చారు. హరీశ్ రావు 2025 జూన్ 9న, కేసీఆర్ 2025 జూన్ 11న హాజరయ్యారు.¹³
• నివేదిక: 2025 జూలై 31న సమర్పించారు. అది ఇలా గుర్తించింది:
  • కేసీఆర్ “అక్రమాలు, చట్టవ్యతిరేక చర్యలకు ప్రత్యక్షంగా, పరోక్షంగా బాధ్యుడు”;
  • మేడిగడ్డ వద్దే నిర్మించాలని ఆయన “ముందే నిర్ణయించుకుని పట్టుబట్టారు”;
  • ఆయన, హరీశ్ రావు ఇంజనీర్ల కమిటీ నివేదికను “ఉద్దేశపూర్వకంగా పట్టించుకోలేదు”;
  • మాజీ ఆర్థిక మంత్రి ఈటల రాజేందర్ (ఇప్పుడు బీజేపీ ఎంపీ)పై ప్రతికూల నిర్ధారణలు.
• L&T గురించి: బ్లాక్ 7ను కాంట్రాక్టర్ తన సొంత ఖర్చుతో పునరుద్ధరించాలని పేర్కొంది.⁵
• స్పందన: బీఆర్ఎస్ నివేదికను తిరస్కరించింది; హరీశ్ రావు దాన్ని “చెత్త” అన్నారు.³⁹

శాసనసభ, సీబీఐ.

• 2025 ఆగస్టు 31: నివేదికను శాసనసభలో ప్రవేశపెట్టారు.
• 2025 సెప్టెంబర్ 1: అర్ధరాత్రి దాటిన చర్చ తర్వాత కేసును కేంద్ర దర్యాప్తు సంస్థ (సీబీఐ)కి అప్పగిస్తామని రేవంత్ రెడ్డి ప్రకటించారు. అంతర్రాష్ట్ర అంశాలు, WAPCOS, PFC, REC వంటి కేంద్ర సంస్థల ప్రమేయాన్ని కారణంగా పేర్కొన్నారు.³⁹ ఆ తర్వాత ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు వెలువడింది.⁴⁰
• బీజేపీ: అంతకు ముందే సీబీఐ విచారణ కోరింది; ఇప్పుడు విచారణ పరిధి చాలా సంకుచితంగా ఉందని అంటోంది.⁴¹
• అక్టోబర్ 2026: ఘోష్ కమిషన్ నివేదిక చట్టపరమైన అంశాలపై సీబీఐ సీనియర్ అధికారులు న్యూఢిల్లీలో సమావేశమయ్యారు; వారు “త్వరలోనే నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంది” అని వార్తలు వచ్చాయి.⁴² సీబీఐ కేసు నమోదు చేసినట్టు ఏ వార్తా telangana.aiకి కనిపించలేదు.
• మళ్లీ పోలీసు విచారణ? 2023లో బ్యారేజీ వద్ద జరిగిందని తాము చెబుతున్న పేలుడుపై ప్రత్యేక దర్యాప్తు బృందం (SIT) కోసం డీజీపీకి లేఖ రాస్తామని బీఆర్ఎస్ ప్రధాన కార్యదర్శి ఆర్.ఎస్. ప్రవీణ్ కుమార్ 2026 అక్టోబర్ 22న చెప్పారు. 2025లో మూసివేసిన పోలీసు కేసు గురించి “ఆ కేసును ‘గుర్తించబడలేదు’ అని మూసివేయాల్సింది కాదు” అన్నారు.⁴³

కోర్టులు.

• 2025 సెప్టెంబర్ 2: “జస్టిస్ పీసీ ఘోష్ కమిషన్ నివేదిక ఆధారంగా ఎలాంటి దర్యాప్తు చర్యలూ తీసుకోకూడదు” అని హైకోర్టు ఆదేశించింది.⁴⁴
• 2026 ఏప్రిల్ 22: ప్రధాన న్యాయమూర్తి అపరేష్ కుమార్ సింగ్, జస్టిస్ జి.ఎం. మొహియుద్దీన్‌ల ధర్మాసనం కమిషన్ ఏర్పాటు చెల్లుబాటు అయ్యేదేనని తేల్చింది. కానీ ప్రభావితమయ్యే వ్యక్తుల విషయంలో చట్టం కోరే ప్రక్రియను పాటించకుండా పిటిషనర్లపై (కేసీఆర్, హరీశ్ రావు, ఇద్దరు సీనియర్ అధికారులు) ఇచ్చిన నిర్ధారణలు “చెల్లవు” అని, వాటి ఆధారంగా ఎలాంటి చర్యా తీసుకోలేరని చెప్పింది.⁶
• అప్పీలు: తీర్పును స్పెషల్ లీవ్ పిటిషన్ (SLP) ద్వారా సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేయాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2026 ఏప్రిల్ 23న నిర్ణయించింది.⁴⁵ పిటిషన్ దాఖలైనట్టు గానీ, విచారణకు వచ్చినట్టు గానీ telangana.ai ధృవీకరించలేకపోయింది.
• ఎత్తిపోతపై నిర్ణయం ఎవరిది: 2026 ఆగస్టులో హైకోర్టుకు ఇచ్చిన అఫిడవిట్‌లో, ఎత్తిపోతపై నిర్ణయాలు తన పరిధిలో లేవని, అవి రాష్ట్ర ప్రభుత్వానివేనని NDSA చెప్పినట్టు వార్తలు వచ్చాయి. కేంద్ర జల, విద్యుత్ పరిశోధన కేంద్రం (CWPRS) పరీక్షల్లో అన్నారం, సుందిళ్లలో కాంక్రీటు నాణ్యతలో పెద్ద లోపాలు కనిపించలేదని కూడా వార్తలు వచ్చాయి.⁴⁶

కాంట్రాక్టర్.

• L&T వాదన: లోపాల బాధ్యత కాలం ముగిసినందున బ్యారేజీని ఉచితంగా మరమ్మతు చేయలేమని L&T 2023 డిసెంబర్‌లో చెప్పింది.⁴⁷
• ప్రభుత్వ నోటీసు: 2025 నవంబర్‌లో ప్రభుత్వం L&T ఖర్చుతో మరమ్మతులు చేయాలని, లేదంటే బ్లాక్‌లిస్ట్ చేస్తామని నోటీసు ఇచ్చింది.⁴⁸
• ఒప్పుకోలు, బకాయిలు: తనకు ఇంకా బకాయిలు ఉన్నాయని గుర్తు చేస్తూ, 2025 డిసెంబర్‌లో మరమ్మతులు చేపట్టడానికి L&T అంగీకరించింది.⁴⁹ 2026 ఏప్రిల్‌లో L&T కొత్త ఒప్పందం కోసం పట్టుబడుతోందని, అంతకుముందు ఇచ్చిన పూర్తి ధృవపత్రాన్ని ప్రభుత్వం రద్దు చేసిందని వార్తలు వచ్చాయి.⁵⁰ 2026 అక్టోబర్ నాటికి L&Tకి సుమారు ₹460 కోట్లు బకాయి ఉన్నట్టు వార్తలు వచ్చాయి.⁵¹

ఇప్పటి పరిస్థితి (అక్టోబర్ 2026)

• నీటి నిల్వ లేదు: 2023 చివరి నుంచి మూడు బ్యారేజీల్లో దేనిలోనూ నీరు నిల్వ లేదు. పునరుద్ధరణ తర్వాతే వాటిని వాడతామని ప్రభుత్వం చెబుతోంది.⁵²
• మేడిగడ్డ నుంచి ఎత్తిపోత లేదు:
  • 2026 జూలైలో కన్నెపల్లి పంప్ హౌస్‌ను నడపాలన్న బీఆర్ఎస్ డిమాండ్‌ను ప్రభుత్వం తిరస్కరించింది. NDSA దాన్ని “స్పష్టంగా నిషేధించింది” అని ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి చెప్పారు.⁵³
  • బ్యారేజీల వెనుక నిల్వ లేకుండా “నీరు ఎత్తిపోయడం సాధ్యం కాదు” అని రేవంత్ రెడ్డి చెప్పారు.⁵⁴
• ఎవరు చెబుతున్నారు: మూడు బ్యారేజీల గేట్లు తెరిచే ఉంచాలని NDSA “రాష్ట్రానికి ప్రత్యేకంగా సూచించింది” అని ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి 2026 అక్టోబర్ 24న చెప్పారు.⁷ ఆగస్టులో హైకోర్టులో మాత్రం, ఎత్తిపోత నిర్ణయం రాష్ట్రానిదేనని NDSA చెప్పినట్టు వార్తలు వచ్చాయి (పైన చూడండి).⁴⁶
• పాక్షిక ఎత్తిపోత: వ్యవస్థలోని పై భాగాన్ని, ఎల్లంపల్లి నుంచి నంది, గాయత్రి పంప్ హౌస్‌ల ద్వారా, వర్షాకాలంలో నడిపారు.⁵⁵ 2026 ఆగస్టు 9 నాటికి నాలుగు మోటార్లతో సెకనుకు 12,600 ఘనపుటడుగుల చొప్పున సుమారు 11 టీఎంసీలు మధ్య మానేరు జలాశయానికి ఎత్తిపోశారు.⁵⁶

మరమ్మతు డిజైన్.

• ఎవరు: కేంద్ర జల శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ ఒక సాంకేతిక పర్యవేక్షణ కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది. కన్సల్టెంట్ AFRY, ఐఐటీ బొంబాయితో కలిసి డిజైన్లు తయారవుతున్నాయి; పుణేలోని CWPRSలో నమూనా అధ్యయనాలు జరుగుతున్నాయి; వాటిని CWC పరిశీలించాలి.⁵⁷⁵⁸

• బ్లాక్ 7: మేడిగడ్డ బ్లాక్ 7ను మరమ్మతు చేయడం కాకుండా పూర్తిగా తొలగించి కొత్తగా నిర్మించాలని, 15 రోజుల్లో డ్రాయింగ్‌లు సిద్ధం చేయాలని కమిటీ 2026 అక్టోబర్ 14న తేల్చింది. అన్నారం, సుందిళ్ల డిజైన్లకు సూత్రప్రాయ ఆమోదం లభించినట్టు వార్తలు వచ్చాయి.⁵⁹

• పనులు, అక్టోబర్ 9 నాటి వార్త ప్రకారం:⁵⁸

  • ప్రతి బ్యారేజీ దిగువన కొత్త, పొడవైన స్టిల్లింగ్ బేసిన్ (గేట్ల నుంచి వదిలిన నీటి వేగాన్ని తగ్గించే అడుగు భాగం); మేడిగడ్డలోని మొత్తం 86 పియర్లను దాని అంచు వరకు పొడిగించడం;
  • రెండు కట్-ఆఫ్ గోడలు, ఎగువన చిన్నది, దిగువన లోతైనది;
  • ఎగువ వైపు పొడవైన రాఫ్ట్, నేలను బలపరచడానికి గ్రౌటింగ్;
  • పనులు మొదలుపెట్టే ముందు, కొన్నిచోట్ల మూడు నుంచి ఐదు మీటర్ల లోతున పేరుకున్న ఇసుకను తొలగించడం.

• పొడవైన స్టిల్లింగ్ బేసిన్లు, అక్టోబర్ 24న ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి చెప్పినట్టు:⁷

  బ్యారేజీ	ఇప్పుడు	ప్రతిపాదన	మార్పు
  మేడిగడ్డ	46.8 మీ.	66 మీ.	+41%
  అన్నారం	45 మీ.	66 మీ.	+47%
  సుందిళ్ల	30 మీ.	58 మీ.	+93%

  మార్పు శాతం telangana.ai లెక్క.

ఖర్చు.

• మరమ్మతులు: మూడు బ్యారేజీల పునరుద్ధరణకు “సుమారు ₹2,500 కోట్లు కావచ్చు”, అందులో ₹700 కోట్లకు పైగా మేడిగడ్డకే. బ్లాక్ 7ను బలపరచడం కంటే కూల్చి కట్టడానికి ఎక్కువ ఖర్చవుతుంది.⁵¹ 2026 ఏప్రిల్‌లో అదే పత్రిక ఈ ఖర్చును ₹1,000 నుంచి ₹1,200 కోట్లుగా పేర్కొంది.⁵⁰ అక్టోబర్ 24 నాటి ప్రభుత్వ కాలపట్టికలో ఖర్చు అంకె లేదు.⁷
• చెల్లించని బిల్లులు: కాంట్రాక్టర్లకు ₹800 కోట్లకు పైగా బకాయి ఉంది: మేడిగడ్డకు L&Tకి సుమారు ₹460 కోట్లు, అన్నారం, సుందిళ్ల సంస్థలకు ఒక్కొక్కదానికి సుమారు ₹170 కోట్లు. కొత్త పనులు చేపట్టే ముందు బకాయిలు తీర్చాలని కాంట్రాక్టర్లు కోరుతున్నట్టు వార్తలు వచ్చాయి.⁵¹

సమయం. లక్ష్యం పలుమార్లు మారింది:

చెప్పిన తేదీ	పనుల ప్రారంభం	బ్యారేజీలు పనిచేసేది	మూలం
2026 జూన్ 10		2027 జూన్	ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి57
2026 సెప్టెంబర్ 27	2026 నవంబర్		రాష్ట్ర ప్రభుత్వం52
2026 అక్టోబర్ 9		“కనీసం ఏడాది, అంతకంటే ఎక్కువే”	పేరు చెప్పని అధికారులు58
2026 అక్టోబర్ 15	డిజైన్ల పరిశీలన తర్వాత	బ్లాక్ 7: ఒకటి నుంచి రెండేళ్లు	పేరు చెప్పని అధికారులు59
2026 అక్టోబర్ 24	2026 డిసెంబర్ చివరికల్లా	2027 వర్షాకాలానికి ముందు, “సాంకేతిక అనుమతులకు లోబడి”	ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి7

అక్టోబర్ 24 నాటి కాలపట్టిక: సెప్టెంబర్ చివరికి కాన్సెప్ట్ డిజైన్లు పూర్తి, అక్టోబర్ చివరికి అంచనాలు, అనుమతులు, నవంబర్ చివరికి కాంట్రాక్టర్ల సమీకరణ, డిసెంబర్ చివరి నుంచి పనులు.⁷

వర్షాభావ సంవత్సరం, మేడిగడ్డ వద్ద నీటిపై వివాదం

కరువు. 2026 జూన్ 1 నుంచి అక్టోబర్ 1 వరకు తెలంగాణలో సాధారణ వర్షపాతం 746.3 మి.మీ. కాగా 615.6 మి.మీ. మాత్రమే కురిసింది, అంటే 18 శాతం తక్కువ; జలాశయాల్లో సాధారణంగా ఉండే 462 టీఎంసీలకు బదులు సుమారు 200 టీఎంసీలే ఉన్నాయి.⁶⁰ రబీ (యాసంగి) పంటను వాయిదా వేసుకోవాలని రేవంత్ రెడ్డి అక్టోబర్ 15న రైతులను కోరారు: “నీటిని ఆదా చేయండి, విద్యుత్‌ను ఆదా చేయండి. ఇదే మా మంత్రం.”⁶⁰

వివాదం.

• బీఆర్ఎస్: జూన్ నుంచి 750 టీఎంసీలకు పైగా గోదావరి నీరు “సముద్రంలోకి వెళ్లిపోయింది” అని, కనీసం 250 టీఎంసీలు ఎత్తిపోసి ఉంటే జలాశయాలు, చెరువులు నిండేవని అక్టోబర్ 24న కన్నెపల్లి పంప్ హౌస్ వద్ద బీఆర్ఎస్ బృందం చెప్పింది.⁶¹ “20,000 క్యూసెక్కుల నీరు” వాడకుండా వెళ్లిపోతోందని అక్టోబర్ 25న బీఆర్ఎస్ బృందం ఆరోపించింది.⁶² నీరు ఎత్తిపోయడానికి మేడిగడ్డ వద్ద తాత్కాలిక కాఫర్ డ్యామ్ కట్టాలని కూడా పార్టీ కోరింది.⁴³
• కాంగ్రెస్: అక్టోబర్ 25 సాయంత్రం 6 గంటలకు మొత్తం 85 గేట్లు తెరిచి ఉండగా బ్యారేజీ గుండా 17,900 క్యూసెక్కులు వెళ్తున్నాయని ఎమ్మెల్యే మేడిపల్లి సత్యం చెప్పారు. కన్నెపల్లి పంపులు నడవాలంటే నది +93.50 మీటర్ల మట్టంలో ఉండాలని, అది +89.20 వద్ద ఉందని ఆయన అన్నారు.⁶³
• ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి: ప్రాణహిత-చేవెళ్ల, ఇతర ప్రాజెక్టులు పూర్తయి ఉంటే ఎల్ నినో ప్రభావం “చాలా తక్కువగా ఉండేది” అన్నారు.⁶⁴
• బీజేపీ: ప్రభుత్వం “ఈ సమస్యను ఎందుకు ముందుగా ఊహించలేదు” అని బీజేపీ కిసాన్ మోర్చా రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు కొండపల్లి శ్రీధర్ రెడ్డి ప్రశ్నించారు.⁶⁰ సెప్టెంబర్‌లో శాసనసభలో బీజేపీ శాసనసభా పక్ష నేత ఆలేటి మహేశ్వర్ రెడ్డి మరమ్మతులకు నిర్దిష్ట కాలపట్టిక కోరారు; ప్రభుత్వం “కాళేశ్వరాన్ని పునరుద్ధరించాలి, లేదా తుమ్మిడిహట్టిని చేపట్టాలి” అన్నారు.⁶⁵

గణాంకాలు ఏం చెబుతున్నాయి. బ్యారేజీ గుండా నీరు వెళ్తోందని రెండు పక్షాలూ అంగీకరిస్తున్నాయి. కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యే గణాంకాల ప్రకారం పంపులకు కావాల్సిన మట్టం కంటే నది 4.3 మీటర్లు కిందే ఉంది; కాబట్టి ఎత్తిపోయాలంటే గేట్లు మూసి బ్యారేజీ వెనుక నీరు నిల్వ చేయాలి. 2023 నవంబర్‌లో NDSA వద్దని సూచించింది ఆ పనినే; మరమ్మతుల వరకు అది ఆగాలని ప్రభుత్వం అంటోంది. బీఆర్ఎస్ ప్రతిపాదిస్తున్న కాఫర్ డ్యామ్ వంటి చిన్న చర్యతో అది సురక్షితంగా సాధ్యమా అనే దానిపై బహిరంగ సాంకేతిక నివేదిక ఏదీ telangana.aiకి కనిపించలేదు. బీఆర్ఎస్ చెబుతున్న 750 టీఎంసీల అంకె ప్రచురితమైన అధికారిక గణాంకాల నుంచి వచ్చింది కాదు.

తదుపరి ఏమిటి

• డిజైన్లు, అనుమతులు: తుది పునరుద్ధరణ డిజైన్లకు CWC, NDSA ఆమోదం, తర్వాత టెండర్లు కావాలి.⁵⁷
• ఎవరు చెల్లిస్తారు: మరమ్మతుల ఖర్చును L&T భరిస్తుందా, కాంట్రాక్టర్ల బకాయిలు ఎలా తీరుస్తారు అనేది తేలలేదు.⁵¹
• క్రిమినల్ విచారణ: సీబీఐ ఏం చేస్తుందనే దాని మీద, హైకోర్టు తీర్పుపై రాష్ట్ర అప్పీలు సుప్రీంకోర్టుకు చేరుతుందా అనే దాని మీద ఆధారపడి ఉంది.⁴²⁶
• తుమ్మిడిహట్టి:
  • అసలు బ్యారేజీ ప్రదేశానికి సవరించిన ప్రణాళికను కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఆదేశించింది; దాన్ని “సాంకేతికంగా మెరుగైనది, ఆర్థికంగా లాభదాయకమైనది, ఇంధన సామర్థ్యం గలది” అంది. అసలు పథకానికి సుమారు 3,466 మెగావాట్లు కావాలని, కాళేశ్వరానికి సుమారు 8,450 మెగావాట్లని ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి చెప్పారు.⁶⁶
  • 2026 సెప్టెంబర్ 1: CWC ఛైర్మన్ అనుపమ్ ప్రసాద్ అధ్యక్షతన జరిగిన చర్చల్లో తెలంగాణ 152 మీటర్ల బ్యారేజీని ప్రతిపాదించింది; మహారాష్ట్రతో 2016 ఒప్పందం 148 మీటర్లకు. నిర్ణయం జరగలేదు; ముంపు వివరాలు పంచుకోవడానికి తెలంగాణ అంగీకరించింది.⁶⁷⁶⁸
  • 2026 అక్టోబర్ 26: రేవంత్ రెడ్డి, ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి ముంబైలో మహారాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి దేవేంద్ర ఫడ్నవీస్‌ను కలిశారు. రెండు రాష్ట్రాల సాగునీటి ముఖ్య కార్యదర్శుల నేతృత్వంలో అధికారుల ఉమ్మడి కమిటీని ఆయన ప్రతిపాదించారు; అది ఎత్తు, నీటి లభ్యత, ముంపు, ప్రభావిత వ్యవసాయ భూములు, పరిహారాన్ని పరిశీలిస్తుంది. ప్రాజెక్టు మహారాష్ట్రకు, అక్కడి ప్రజలకు హాని చేయకపోతేనే మహారాష్ట్ర మద్దతు.⁶⁸
  • బీఆర్ఎస్ వాదన: “తుమ్మిడిహట్టి వద్ద తగినంత నీరు లేదు” అని హరీశ్ రావు అంటున్నారు; అనుకున్న 160 టీఎంసీలు అక్కడ లభ్యం కావని CWC తేల్చిందని, మేడిగడ్డ వద్ద “ఏటా 240 టీఎంసీల వరకు” ఉన్నాయని చెబుతున్నారు. బ్యారేజీకి, సుందిళ్లకు ఎత్తిపోతకు ప్రభుత్వం సుమారు ₹25,000 కోట్లు ఖర్చు చేయాలనుకుంటోందని ఆయన అన్నారు.⁶⁹
  • వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదిక ఇంకా ఆమోదం పొందలేదు.
• రుణం: బ్యారేజీలు మళ్లీ పనిచేసినా, చేయకపోయినా తిరిగి చెల్లింపులు ఏళ్ల తరబడి కొనసాగుతాయి.¹

సంఖ్యలు, వాటి సందర్భం

కింది అంకెలు పైన మూలాలతో ఇచ్చిన సంఖ్యలపై telangana.ai చేసిన లెక్కలు. ప్రతి దానికీ ఆధారం ఏమిటో చెప్పాం.

కొత్త సాగుకు ఎకరాకు ఖర్చు. ఏ విస్తీర్ణాన్ని లెక్కిస్తామనే దానిపై జవాబు ఆధారపడుతుంది; వివాదం ప్రధానంగా దాని మీదే.

ఖర్చు	లెక్కించిన ఎకరాలు	ఎకరాకు
₹86,788 కోట్లు, 2022 మార్చి వరకు (కాగ్)	40,888 ఎకరాల కొత్త సాగు (కాగ్)	సుమారు ₹2.1 కోట్లు
₹93,872 కోట్లు (శ్వేతపత్రం, 2024 ఫిబ్రవరి)	98,590 ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టు (శ్వేతపత్రం)	సుమారు ₹95 లక్షలు
₹93,872 కోట్లు (శ్వేతపత్రం)	చెరువులు, “స్థిరీకరించిన” విస్తీర్ణంతో కలిపి 20.33 లక్షల ఎకరాలు (బీఆర్ఎస్)	సుమారు ₹4.6 లక్షలు

అత్యధిక అంకె అత్యల్పానికి సుమారు 46 రెట్లు. మూడూ ఇప్పటివరకు చేసిన ఖర్చునే వాడుతున్నాయి, తుది వ్యయాన్ని కాదు; కాలువల వ్యవస్థ ఇంకా పూర్తి కాలేదు.¹²³

డిజైన్‌తో పోలిస్తే ఎత్తిపోసిన నీరు. సాగునీటి మంత్రి గణాంకాల ప్రకారం 2019-20 నుంచి ఐదేళ్లలో మేడిగడ్డ వద్ద 162 టీఎంసీలు ఎత్తిపోశారు; డిజైన్ ఏటా 195 టీఎంసీలు. అంటే ఐదేళ్ల డిజైన్‌లో సుమారు 17 శాతం. అత్యుత్తమ సంవత్సరం 2019-20లో 61 టీఎంసీలు, సుమారు 31 శాతం.²⁷¹

మరమ్మతు బిల్లు, నిష్పత్తిలో. మూడు బ్యారేజీలకు సుమారు ₹2,500 కోట్లు అంటే:

• పథకంపై ఖర్చు చేసిన ₹93,872 కోట్లలో సుమారు 2.7 శాతం;²
• పథకం రుణాలపై ఏడాది సగటు రుణ సేవ (ఏటా ₹10,110 కోట్లు, కాగ్)లో సుమారు నాలుగో వంతు;¹
• 2026-27లో సాగునీటి శాఖ మొత్తం బడ్జెట్ ₹22,615 కోట్లలో సుమారు 11 శాతం.⁷⁰

2026-27 రాష్ట్ర బడ్జెట్ కాళేశ్వరం రుణాలను విడిగా చూపదు. 2026 ఫిబ్రవరి 28 నాటికి అన్ని రాష్ట్ర ప్రత్యేక ప్రయోజన సంస్థలు తీసుకుని ప్రభుత్వం చెల్లిస్తున్న రుణాలు ₹86,309 కోట్లు అని మాత్రమే చూపుతుంది.⁷⁰

విద్యుత్. హైదరాబాద్ మెయిల్ కథనం ప్రకారం, 2019-20 నుంచి 2025 సెప్టెంబర్ వరకు పథకం 9,384 మిలియన్ యూనిట్ల విద్యుత్ వాడింది. బిల్లులు ₹13,156 కోట్లు, అంటే యూనిట్‌కు సుమారు ₹14; చెల్లించింది ₹3,971 కోట్లు (సుమారు 30 శాతం); ₹9,185 కోట్లు బకాయి. బిల్లుల విభజన ఆ కథనంలో లేదు.⁷¹ పోలికకు, పూర్తి వినియోగంలో ఏటా సుమారు ₹10,375 కోట్ల విద్యుత్ ఖర్చవుతుందని కాగ్ అంచనా వేసింది.¹

పార్టీలు ఏమంటున్నాయి

	ఏమంటోంది
కాంగ్రెస్ (2023 డిసెంబర్ నుంచి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం)	పథకాన్ని తప్పుగా ప్రణాళిక చేసి, భారీ ఖర్చుతో పేలవంగా నిర్మించారు. బాధ్యులను జవాబుదారీ చేయాలి. డ్యామ్ భద్రతా సంస్థ సలహా ప్రకారమే మరమ్మతులు: “నిర్మాణ భద్రత విషయంలో ఎలాంటి రాజీ ఉండదు” అని ఉత్తమ్ కుమార్ రెడ్డి చెప్పారు.52 బీఆర్ఎస్ “బురద చల్లే రాజకీయాలు చేస్తూ ప్రజలను తప్పుదోవ పట్టిస్తోంది” అని రేవంత్ రెడ్డి ఆరోపించారు.54
బీఆర్ఎస్ (2014 నుంచి 2023 వరకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం)	పథకం సాగునీటిని, వ్యవసాయ ఉత్పత్తిని మార్చేసింది; దాని ప్రయోజనాలను తక్కువ చేసి చూపిస్తున్నారు. నష్టం పరిమితమైనది, మరమ్మతు చేయదగినది: “రెండు పియర్లకు మరమ్మతులు చేస్తే మేడిగడ్డ బ్యారేజీ కూడా బాగానే పనిచేస్తుంది” అని హరీశ్ రావు చెప్పారు.72 హైకోర్టు తీర్పు తర్వాత కె.టి. రామారావు ఇలా అన్నారు: “కూలింది ప్రాజెక్టు కాదు, కాంగ్రెస్ తప్పుడు ప్రచారం.”73
బీజేపీ (కేంద్రంలో అధికారంలో)	2023 నుంచే సీబీఐ విచారణ కోరింది.74 రాష్ట్ర ప్రభుత్వం “బ్యారేజీలను సమయానికి పునరుద్ధరించడంలో విఫలమైంది”, సీబీఐ విచారణ పరిధిని కుదించింది అని రాష్ట్ర అధ్యక్షుడు ఎన్. రామచందర్ రావు అంటున్నారు.41 ప్రభుత్వం “కాళేశ్వరాన్ని పునరుద్ధరించాలి, లేదా తుమ్మిడిహట్టిని చేపట్టాలి” అని శాసనసభలో పార్టీ నేత అన్నారు.65

ఏది అంగీకారమైనది, ఏది వివాదాస్పదమైనది

రెండు పక్షాలూ, రికార్డులూ అంగీకరించేవి	ఇంకా వివాదంలో ఉన్నవి
2023లో బ్యారేజీలు దెబ్బతిన్నాయి, అప్పటి నుంచి నీరు నిల్వ లేదు	నష్టానికి ప్రధాన కారణం రూపకల్పన లోపమా, నిర్మాణ లోపమా, నిర్వహణ లోపమా, లేక (కొందరు బీఆర్ఎస్ నాయకులు ఆరోపిస్తున్నట్టు) విద్రోహమా
మూడు బ్యారేజీలకూ పునరుద్ధరణ అవసరమని డ్యామ్ భద్రతా సంస్థ తేల్చింది	మరమ్మతులకు ఎంత సమయం, ఎంత ఖర్చు, ఎవరు చెల్లించాలి
సుమారు 98,600 ఎకరాలకు కొత్తగా కాలువల సాగు ఏర్పడింది	చెరువులు, భూగర్భ జలాలు, “స్థిరీకరణ” ద్వారా ఇంకా ఎంత ఘనతను పథకానికి ఇవ్వాలి
పథకానికి ఎక్కువగా రుణాల ద్వారా నిధులు సమకూరాయి, వాటిని రాష్ట్ర బడ్జెట్ చెల్లించాలి	ప్రయోజనాలు ఖర్చును సమర్థిస్తాయా
హెడ్‌వర్క్స్‌ను మేడిగడ్డకు మార్చడం 2016లో తీసుకున్న నిర్ణయం	తుమ్మిడిహట్టి వద్ద తగినంత నీరు ఉందా, ఆ నిర్ణయం సాంకేతికమా రాజకీయమా
వర్షాభావ సంవత్సరంలో గోదావరి నీరు వాడకుండా మేడిగడ్డ దాటి వెళ్తోంది	మరమ్మతులకు ముందే అందులో కొంత సురక్షితంగా నిల్వ చేసి ఎత్తిపోయగలమా, ఆ నిర్ణయం ఎవరిది
తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర మళ్లీ తుమ్మిడిహట్టిపై చర్చిస్తున్నాయి	అక్కడ తగినంత నీరు ఉందా, ఏ ఎత్తులో, ఎంత ఖర్చుతో

ఈ పరిశీలనను చివరిగా 2026 అక్టోబర్ 26న నవీకరించాం. మరమ్మతులు, సీబీఐ విచారణ, కోర్టు కేసులు ముందుకు సాగే కొద్దీ మళ్లీ నవీకరిస్తాం.

Footnotes

1. Comptroller and Auditor General of India, Performance Audit on Kaleshwaram Project, Report No. 1 of 2024, Government of Telangana, tabled 15 February 2024. https://cag.gov.in/en/audit-report/details/119638 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²² ↩²³ ↩²⁴ ↩²⁵ ↩²⁶ ↩²⁷ ↩²⁸ ↩²⁹ ↩³⁰ ↩³¹ ↩³² ↩³³ ↩³⁴ ↩³⁵ ↩³⁶ ↩³⁷ ↩³⁸ ↩³⁹ ↩⁴⁰

2. Deccan Chronicle, “White paper says BRS govt left irrigation sector crumbling”, 17 February 2024 (Irrigation white paper presented by N. Uttam Kumar Reddy). https://www.deccanchronicle.com/nation/white-paper-says-brs-govt-left-irrigation-sector-crumbling-882507 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. The South First, “Harish Rao defends Kaleshwaram project, accuses Congress of exaggerating collapse of Medigadda piers”, 7 June 2025. https://thesouthfirst.com/telangana/harish-rao-defends-kaleshwaram-project-accuses-congress-of-exaggerating-collapse-of-medigadda-piers/ ↩ ↩² ↩³

4. Deccan Chronicle, “KLIS barrages need extensive repair: NDSA”, 25 April 2025. https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/klis-barrages-need-extensive-repair-ndsa-1875014 ↩ ↩²

5. The News Minute, “PC Ghose Commission holds KCR responsible for irregularities in Kaleshwaram project”, 4 August 2025. https://www.thenewsminute.com/telangana/pc-ghose-commission-holds-kcr-responsible-for-irregularities-in-kaleshwaram-project ↩ ↩²

6. The Federal, “Telangana HC bars action against KCR based on PC Ghose Commission findings”, 22 April 2026. https://thefederal.com/category/states/south/telangana/telangana-hc-bars-action-against-kcr-based-on-pc-ghose-commission-findings-240146 ↩ ↩² ↩³

7. Telangana Today, “Uttam Kumar Reddy blames BRS for Telangana’s El Nino challenges”, 24 October 2026. https://telanganatoday.com/uttam-kumar-reddy-blames-brs-for-telanganas-el-nino-challenges ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶

8. Telangana Today, “Centre indifferent to Telangana’s projects”, 22 January 2022. https://telanganatoday.com/centre-indifferent-to-telanganas-projects ↩

9. Down To Earth, “How just is Maharashtra-Telangana pact on irrigation projects across Godavari?”, 23 August 2016. https://www.downtoearth.org.in/water/how-just-is-maharashtra-telangana-pact-on-irrigation-projects-across-godavari--55367 ↩ ↩²

10. Biksham Gujja, Shiv Kumar and V. Kancharla, Kaleshwaram Lift Irrigation Project: Will it Benefit Telangana?, study commissioned by the Telangana Joint Action Committee, November 2016. http://www.agsri.com/images/documents/sri/KLIP-Report-Nov-2016.pdf ↩

11. The News Minute, “Why the Kaleshwaram judicial probe blames KCR, Harish Rao, Eatala Rajender”, 5 August 2025. https://www.thenewsminute.com/telangana/why-kaleshwaram-judicial-probe-blames-kcr-harish-rao-eatala-rajender ↩

12. Telangana Today, “Kaleshwaram built on expert advice, not political whim, says Harish Rao”, 5 August 2025. https://telanganatoday.com/kaleshwaram-built-on-expert-advice-not-political-whim-says-harish-rao-presents-facts-to-counter-congress-allegations ↩

13. The Wire, “KCR before Kaleshwaram commission blames engineers for site shift”, 11 June 2025. https://m.thewire.in/article/government/kcr-kaleshwaram-commission-blames-engineers-shift-site/amp ↩ ↩²

14. Megha Engineering and Infrastructures Ltd, Kaleshwaram Package 8 (Gayatri pump house). https://meil.in/node/73 ↩

15. ThePrint, “Scathing vigilance report faults KCR govt, contractor for sunk Medigadda piers”, 8 February 2024. https://theprint.in/india/scathing-vigilance-report-faults-kcr-govt-contractor-for-sunk-medigadda-piers-defects-not-tended/1958940/ ↩ ↩²

16. Deccan Chronicle, “L&T, Afcons flag issues over NDSA expert panel proposed”, 27 May 2025. https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/lt-afcons-flag-issues-over-ndsa-expert-panel-proposed-1881506 ↩

17. The Hans India, “World’s biggest pumphouse inaugurated at Lakshmipur”, 22 June 2019. https://www.thehansindia.com/business/worlds-biggest-pumphouse-inaugurated-at-lakshmipur-539945 ↩

18. National Green Tribunal, Principal Bench, Md. Hayath Udin v. Union of India, Appeal No. 20 of 2018, order of 20 October 2020. https://www.livelaw.in/pdf_upload/pdf_upload-383129.pdf ↩ ↩²

19. Deccan Chronicle, “Kaleshwaram project gets all CWC approvals”, 7 June 2018. https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/070618/kaleshwaram-project-gets-all-cwc-approvals.html ↩

20. The Hans India, “Kaleshwaram project inaugurated, dedicated to nation”, 21 June 2019. https://www.thehansindia.com/telangana/kaleshwaram-project-inaugurated-dedicated-to-nation-539874 ↩

21. The News Minute, “Big blow to Telangana govt: NGT stays construction work of Kaleshwaram project”, 6 October 2017. https://www.thenewsminute.com/amp/story/telangana/big-blow-telangana-govt-ngt-stays-construction-work-kaleshwaram-project-69498 ↩

22. Land Conflict Watch, “Construction of the Mallannasagar reservoir” (updated 8 April 2026). https://www.landconflictwatch.org/conflicts/construction-of-the-mallannasagar-reservoir ↩ ↩²

23. The News Minute, “Mallanasagar project: farmers’ protest escalates, police lathicharge and fire warning shots”, 26 July 2016. https://www.thenewsminute.com/article/mallanasagar-project-farmers-protest-escalates-police-lathicharge-and-fire-warning-shots ↩

24. Government of Telangana, White Paper on State Finances, December 2023. https://telangana.gov.in/wp-content/uploads/2023/12/Telangana-State-Finances-White-Paper-English.pdf ↩

25. The South First, “Charges, countercharges and a lone defence: Kaleshwaram row rages past midnight in Telangana Assembly”, 1 September 2025. https://thesouthfirst.com/news/charges-countercharges-and-a-lone-defence-kaleshwaram-row-rages-past-midnight-in-telangana-assembly ↩

26. NewsMeter, “Kaleshwaram project: Union Finance Ministry says loan relief only after completion”, 4 August 2025. https://newsmeter.in/nation/kaleshwaram-project-union-finance-ministry-says-loan-relief-only-after-completion-752894 ↩

27. Deccan Chronicle, “Kaleshwaram row heats up as Uttam, Harish trade charges over project failures”, 7 June 2025. https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/kaleshwaram-row-heats-up-as-uttam-harish-trade-charges-over-project-failures-1883938 ↩ ↩² ↩³

28. Telangana Today, “Groundwater data links Telangana paddy growth to Kaleshwaram project”, 17 May 2026. https://telanganatoday.com/groundwater-data-links-telangana-paddy-growth-to-kaleshwaram-project ↩

29. ThePrint (PTI), “Bountiful paddy production in Telangana due to good monsoon, not Kaleshwaram project: CM”, 12 August 2026. https://theprint.in/india/bountiful-paddy-production-in-tgana-due-to-good-monsoon-not-kaleshwaram-project-cm/3013197/ ↩

30. Newslaundry, “Telangana’s net irrigated area doubled since 2014. Can KCR’s irrigation projects take all the credit?”, 29 November 2023. https://www.newslaundry.com/2023/11/29/telanganas-net-irrigated-area-doubled-since-2014-can-kcrs-irrigation-projects-take-all-the-credit ↩

31. The News Minute (IANS), “Telangana police file case over damage to Kaleshwaram project’s Medigadda barrage”, 25 October 2023. https://thenewsminute.com/telangana/telangana-police-file-case-over-damage-to-kaleshwaram-projects-medigadda-barrage ↩ ↩² ↩³

32. SANDRP, “Medigadda barrage of Kaleshwaram project in Telangana damaged in Oct 2023”, 24 October 2023. https://sandrp.in/2023/10/24/medigadda-barrage-of-kaleshwaram-project-in-telangana-damaged-in-oct-2023/ ↩

33. The News Minute, “Kaleshwaram: dam safety team finds faults in Medigadda barrage, warns of more damage”, 3 November 2023. https://www.thenewsminute.com/telangana/kaleshwaram-dam-safety-team-finds-faults-in-medigadda-barrage-warns-of-more-damage ↩ ↩² ↩³

34. The Tribune, “National Dam Safety Authority letter on Medigadda barrage sent in haste, says Telangana government”, 5 November 2023. https://www.tribuneindia.com/news/india/national-dam-safety-authority-letter-on-medigadda-barrage-sent-in-haste-says-telangana-government-559722 ↩

35. The South First, “NDSA sets up 5-member committee to inspect 3 damaged Telangana barrages”, 3 March 2024. https://thesouthfirst.com/telangana/ndsa-sets-up-5-member-committee-to-inspect-3-damaged-telangana-barrages-submit-report-in-4-months/ ↩

36. Siasat, “NDSA report suggests safe removal of seventh block of Medigadda barrage”, 25 April 2025. https://www.siasat.com/ndsa-report-suggests-safe-removal-of-seventh-block-of-medigadda-barrage-3212535/ ↩

37. The South First, “Kaleshwaram project: Vigilance Commission recommends criminal action against 17 officials, L&T-PES”, 3 June 2025. https://thesouthfirst.com/telangana/kaleshwaram-project-vigilance-commission-recommends-criminal-action-against-17-officials-lt-pes/ ↩

38. ETV Bharat, “Telangana ACB nabs ex-irrigation chief in disproportionate assets case”, 16 July 2025. https://www.etvbharat.com/en/!state/telangana-acb-nabs-ex-irrigation-chief-in-disproportionate-assets-case-enn25071602552 ↩

39. The Wire, “Telangana: CBI set to investigate irregularities in Kaleswaram project”, 1 September 2025. https://m.thewire.in/article/politics/telangana-cbi-set-to-investigate-irregularities-in-kaleswaram-project ↩ ↩²

40. Deccan Chronicle, “Telangana govt issues GO entrusting Kaleshwaram project probe to CBI”, 2 September 2025. https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/telangana-govt-issues-go-entrusting-kaleshwaram-project-probe-to-cbi-1901067 ↩

41. Telangana Today, “BJP chief Ramchander Rao questions delay in Kaleshwaram rehabilitation”, 12 July 2026. https://telanganatoday.com/bjp-chief-ramchander-rao-questions-delay-in-kaleshwaram-rehabilitation ↩ ↩²

42. The Hans India, “CBI begins probe into Kaleshwaram project”, 5 October 2026. https://www.thehansindia.com/news/cities/hyderabad/cbi-begins-probe-into-kaleshwaram-project-1128855 ↩ ↩²

43. Telangana Today, “BRS seeks fresh probe into Medigadda barrage damage”, 22 October 2026. https://telanganatoday.com/brs-seeks-fresh-probe-into-medigadda-barrage-damage ↩ ↩²

44. The South First, “Kaleshwaram case: Telangana HC prohibits coercive action against KCR, Harish Rao”, 2 September 2025. https://thesouthfirst.com/telangana/kaleshwaram-case-telangana-hc-prohibits-coercive-action-against-kcr-harish-rao/ ↩

45. Andhra Jyothy, Telangana government to approach the Supreme Court over the Kaleshwaram verdict (in Telugu), 23 April 2026. https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/telangana-government-to-approach-supreme-court-over-kaleshwaram-verdict-sj-1516611.html ↩

46. Telangana Today, “NDSA affidavit, CWPRS report put Congress government on tight spot on Kaleshwaram project”, 25 August 2026. https://telanganatoday.com/ndsa-affidavit-cwprs-report-put-congress-government-on-tight-spot-on-kaleshwaram-project ↩ ↩²

47. Deccan Chronicle, “Medigadda returns to haunt BRS; company says can’t work for free”, 17 December 2023. https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/171223/medigadda-returns-to-haunt-brs-company-says-cant-work-for-free.html ↩

48. Deccan Chronicle, “Govt warns L&T: fall in line on Medigadda repairs or face blacklisting”, 7 November 2025. https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/govt-warns-lt-fall-in-line-on-medigadda-repairs-or-face-blacklisting-1915403 ↩

49. M9 News, “L&T agrees to repair Medigadda barrage”, 31 December 2025. https://www.m9.news/politics/landt-agrees-to-repair-medigadda-barrage-telangana/ ↩

50. Telangana Today, “Medigadda repair works remain in limbo”, 7 April 2026. https://telanganatoday.com/medigadda-repair-works-remain-in-limbo ↩ ↩²

51. Telangana Today, “Three Kaleshwaram barrages may need Rs 2,500 crore for restoration”, 8 October 2026. https://telanganatoday.com/three-kaleshwaram-barrages-may-need-rs-2500-crore-for-restoration ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

52. The Hans India, “Rehab of 3 Kaleshwaram barrages to begin by Nov”, 27 September 2026. https://www.thehansindia.com/news/cities/hyderabad/rehab-of-3-kaleshwaram-barrages-to-begin-by-nov-1125991 ↩ ↩² ↩³

53. Telangana Today, “Uttam rejects BRS demand to operate Kannepalli pump house”, 5 July 2026. https://telanganatoday.com/uttam-rejects-brs-demand-to-operate-kannepalli-pump-house ↩

54. Telangana Today, “Revanth Reddy rules out operating Kannepalli pump house, cites NDSA”, 11 July 2026. https://telanganatoday.com/revanth-reddy-rules-out-operating-kannepalli-pump-house-cites-ndsa ↩ ↩²

55. Telangana Today, “Telangana govt begins pumping water in Kaleshwaram project”, 30 July 2026. https://telanganatoday.com/under-pressure-from-brs-telangana-govt-begins-pumping-water-in-kaleshwaram-project ↩

56. Deccan Chronicle, “Two-day rain boosts water levels in Karimnagar projects”, 9 August 2026. https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/two-day-rain-boosts-water-levels-in-karimnagar-projects-1977936 ↩

57. NewsMeter, “Kaleshwaram’s Medigadda barrage to be fully operational by June 2027, says Uttam Kumar”, 10 June 2026. https://newsmeter.in/nation/kaleshwarams-medigadda-barrage-to-be-fully-operational-by-june-2027-says-uttam-kumar-769714 ↩ ↩² ↩³

58. Deccan Chronicle, “Major revamps being planned to repair Medigadda barrage”, 9 October 2026. https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/major-revamps-being-planned-to-repair-medigadda-barrage-1994295 ↩ ↩² ↩³

59. Andhra Jyothy, Medigadda barrage Block 7 to be demolished and rebuilt (in Telugu), 15 October 2026. https://www.andhrajyothy.com/2026/telangana/hyderabad/medigadda-barrage-block-7-demolition-reconstruction-kaleshwaram-project-telangana-1567539.html ↩ ↩²

60. ThePrint, “Defer one crop cycle to save water, power: Telangana CM’s El Niño SOS leaves farmers furious”, 17 October 2026. https://theprint.in/agriculture/defer-one-crop-cycle-to-save-water-power-telangana-cms-el-nino-sos-leaves-farmers-furious/3074442/ ↩ ↩² ↩³

61. The Pioneer, “BRS MLAs warn to seize Telangana CM’s residency if Hyderabad drinking water crisis is not solved”, 24 October 2026. https://dailypioneer.com/telangana/brs-mlas-warn-to-seize-telangana-cms-residency-if-hyderabad-drinking-water-crisis-is-not-solved ↩

62. The News Minute, “Telangana water crisis: BRS, Congress trade blame for being unprepared”, 26 October 2026. https://thenewsminute.com/telangana/telangana-water-crisis-brs-congress-trade-blame-for-being-unprepared ↩

63. The Hans India, “Medigadda water row: Congress accuses KTR of misinformation”, 26 October 2026. https://www.thehansindia.com/news/cities/hyderabad/medigadda-water-row-congress-accuses-ktr-of-misinformation-1135775 ↩

64. Siasat (PTI), “BRS irrigation failures worsened El Nino impact: Uttam”, 24 October 2026. https://www.siasat.com/brs-irrigation-failures-worsened-el-nino-impact-uttam-3563664/ ↩

65. Telangana Today, “Kaleshwaram, Tummidihatti projects rock Telangana Assembly amid El Nino debate”, 18 September 2026. https://telanganatoday.com/kaleshwaram-tummidihatti-projects-rock-telangana-assembly-amid-el-nino-debate ↩ ↩²

66. The Hans India, “Uttam pushes Tummidihatti revival, slams Kaleshwaram costs”, 8 July 2026. https://www.thehansindia.com/telangana/uttam-pushes-tummidihatti-revival-slams-kaleshwaram-costs-1094958 ↩

67. The Hans India, “Inter-state talks on Tummidihatti barrage conclude on positive note”, 2 September 2026. https://www.thehansindia.com/news/cities/hyderabad/inter-state-talks-on-tummidihatti-barrage-conclude-on-positive-note-1116697 ↩

68. Telangana Today, “Tummidihatti barrage: Maharashtra proposes joint committee with Telangana”, 26 October 2026. https://telanganatoday.com/tummidihatti-barrage-maharashtra-proposes-joint-committee-with-telangana ↩ ↩²

69. Deccan Chronicle, “However sliced, Medigadda trumps Tummidihatti: Harish”, 26 October 2026. https://www.deccanchronicle.com/southern-states/telangana/however-sliced-medigadda-trumps-tummidihatti-harish-1999070 ↩

70. Government of Telangana, Finance Department, Budget in Brief 2026-27. https://www.telangana.gov.in/wp-content/uploads/2026/05/Budget-in-Brief.pdf ↩ ↩²

71. Hyderabad Mail, “Telangana power dues for lift irrigation cross ₹30,700 crore”, 25 December 2025. https://hyderabadmail.com/telangana-lift-irrigation-power-dues-30711-crore/ ↩

72. Siasat, “‘Make me irrigation minister, I’ll show’: Harish Rao challenges govt”, 8 July 2026. https://www.siasat.com/make-me-irrigation-minister-ill-show-harish-rao-challenges-govt-3503693/ ↩

73. Telangana Today, “Not Kaleshwaram, Congress’ lies collapse: KTR hits back”, 22 April 2026. https://telanganatoday.com/not-kaleshwaram-congress-lies-collapse-ktr-hits-back ↩

74. The South First, “Will bring CBI to Telangana in 2 hours if KCR allows probe into Medigadda lapses, says Kishan Reddy”, 5 November 2023. https://thesouthfirst.com/telangana/will-bring-cbi-to-telangana-in-2-hours-if-kcr-allows-probe-into-medigadda-lapses-says-kishan-reddy ↩

ఈ వ్యాసం ఎలా తయారైంది

అధికారిక నివేదికలు, కోర్టు, ప్రభుత్వ రికార్డులు, ప్రముఖ వార్తా సంస్థల కథనాల ఆధారంగా రాశాం; ప్రతి దాన్ని ఉపయోగించిన చోటే ఉదహరించాం. ప్రభుత్వాలు, పార్టీల వాదనలను వారికే ఆపాదించాం. telangana.ai స్వతంత్ర వేదిక, ఏ పక్షం వహించదు; సవరణలను సవరణల పేజీలో తెలియజేయవచ్చు.

చిత్రాల క్రెడిట్స్

• Medigadda Water pumping systern: Burra.manohar goud, CC BY-SA 4.0
• Lakshmi pumphouse aerial view: Megha Engineering and Infrastructures Ltd, CC BY 3.0
• A canal of Kaleshwaram project: Megha Engineering and Infrastructures Ltd, CC BY 3.0
• Godavari river at Manthani, Telangana - 1: P. Madhusudan, CC0
• Yellampelli project : Naveenmuthyala, CC BY-SA 3.0
• Kondapochamma Reservoir: Kullatan Kin, CC0
• KCR at Telangana Martyr’s Memorial: Pranayraj1985, CC BY-SA 4.0
• T Harish Rao: Batthini Vinay Kumar Goud, CC BY-SA 4.0
• Revanth Reddy at ceremony of 20 years in his public life at Midjil: Batthini Vinay Kumar Goud, CC0
• N Uttam kumar Reddy: Batthini Vinay Kumar Goud, CC BY-SA 4.0